Szukaj

Producenci

Informacje: efekty działania alkoholu na organizm człowieka "Kac"?

Efekty spożycia alkoholu

Żołądek produkuje specjalistyczny enzym dehydrogenazę, przekształcającą etanol w bezpieczniejsze substancje. To właśnie, dlatego nałogowcy i ludzie nadużywający alkoholu często miewają problemy z ilością tego bardzo ważnego enzymu w swoim organizmie. Gdy pijemy alkohol, około 20% substancji jest wchłaniane przez żołądek, a reszta obciąża nasze jelito cienkie.  Im dłużej żołądek musi pracować nad przetwarzaniem etanolu, wystąpienie dwóch efektów ubocznych staje się bardziej prawdopodobne. Enzymy będą rozkładać część spożytego etanolu, a szybkość, z jaką ciało będzie pochłaniało alkohol będzie się spowalniać. Gdy spożywamy pokarm odźwiernik żołądka jest zamykany, aby umożliwić prawidłowe stawienie pożywienia. Natomiast spożywanie pokarmu i picie alkoholu w tym samym czasie uniemożliwia szybkie przedostanie się alkoholu do jelita cienkiego gdzie może być on szybko wchłonięty dając dehydrogenazie więcej czasu do pracy.

Ogólnie rzecz biorąc, im mniej waży dana osoba, tym większy wpływ będzie miała na nią dawka alkoholu. Dzieje się tak, dlatego, że alkohol ma bardzo wysokie powinowactwo z wodą, dlatego osoba umięśniona będzie odczuwała słabszy skutek po spożyciu tej samej ilości, co osoba otyła, gdyż tkanka tłuszczowa zawiera mniej wody.

Alkohol to trucizna! Gdy tylko dostaje się on do naszego organizmy wiele organów wzmaga pracę, aby pozbyć się go tak szybko jak tylko jest to możliwe. Raz wchłonięta przez żołądek lub jelito cienkie dawka alkoholu, krąży w naszym układzie krwionośnym do czasu, gdy nie zostanie zneutralizowana przez wątrobę lub wydalona z moczem, potem i wydychanym powietrzem. Wątroba jest głównym organem, który pozbywa się z naszego organizmu około 90% alkoholu poprzez rozkładanie go w procesach chemicznych. Pozostałe 10% jest przekształcane przez nerki, płuca, skórę i wydalane wraz z moczem, potem lub wydychanym powietrzem.

Skutki picia alkoholu dla mózgu

Wraz z naszym układem krążenia alkohol szybko dostaje się do wszystkich naszych organów – w tym również do mózgu. W mózgu wpływa negatywnie na zdolności oceny sytuacji I myślenia, powoduje problemy z równowagą, spowolnione reakcje, zamazany obraz, bełkot i luki w pamięci. Te przykre skutki mogą wystąpić nawet po niewielkiej dawce alkoholu, Np już po jednym lub dwóch drinkach. 

Gdy osoba trzeźwieje, te efekty uboczne zanikają. Aczkolwiek u nałogowych alkoholików mogą 
pociągnąć za sobą kolosalne konsekwencje dla zdrowia.

Od czego zależy w jakim stopniu alkohol wpływa na nasz mózg?
- Jak często i w jakiej ilości jednostka spożywa alkohol
- W jakim wieku miało się pierwszy kontakt z alkoholem i przez  ile lat jest on konsekwentnie kontynuowany
-Wiek, płeć i podłoże genetyczne, historia rodziny
-Ogólny stan zdrowia

W małych dawkach alkohol może nawet stymulować aktywności pewnych sfer mózgu, czego skutkiem jest stan błogości i zaspokojenia. Działa również podobnie jak Valium, uspokajając, łagodząc napady złości i relaksując. Wpływa również na wydzielanie serotoniny, która jak prozac może poprawiać samoocenę i zmniejszać objawy depresji.

W większych dawkach, alkohol zaburza przesył impulsów nerwowych w mózgu, powodując odurzenie, słabą koordynację psychoruchową i trudności w wysławianiu się. Długotrwałe zażywanie dużych ilości alkoholu dramatycznie zmniejsza też zdolności zapamiętywania i nauki, tak więc, na dłuższa metę powoduje trudności w przyswajaniu nowych wiadomości i poszerzania wiedzy.

Po wielu latach picia u nałogowców dochodzi do zmniejszenia wielkości mózgu, a w konsekwencji ryzyka wystąpienia trwałych, nieodwracalnych zmian w jego strukturze. Przykładem najczęściej występującego zbioru dolegliwości spowodowanych wieloletnim spożywaniem alkoholu jest syndrom Wernicka-Korsakoffa. Dotyka on w największym stopniu alkoholików z ubogą w składniki odżywcze dietą i powoduje paraliż nerwów, który może samoczynnie poruszać powieki lub też sprawiać trudności z koordynacją mięśni. Osoby cierpiące na syndrom Wernicka-Korsakoffa mogą być zdezorientowane do tego stopnia, że nie będą mogły znaleźć wyjścia z danego pomieszczenia a także nie będą mogły normalnie się poruszać! Ponad to charakterystycznym objawem są trudności w zapamiętywaniu i kojarzeniu faktów. W końcu, osoby te również szybko się denerwują, są rozdrażnione i łatwo wpadają w panikę, a także mają liczne luki w pamięci.

Skutki picia alkoholu dla wątroby. Czym jest kac?

Wątroba jest głównym organem, który pozbywa się z naszego organizmu około 90% alkoholu poprzez rozkładanie go w procesach chemicznych. Pozostałe 10% jest przekształcane przez nerki, płuca, skórę i wydalane wraz z moczem, potem lub wydychanym powietrzem.

Wątroba wytwarza wiele toksyn w naszym organizmie jako produkt uboczny metabolizmu alkoholu – etanol. Ma on negatywny wpływ na ten organ, mózg, żołądek powodując bóle głowy, nudności, wymioty i zgagę (tzw. kaca).

Utrata świadomości
Utrata świadomości jest prawdopodobnie najbardziej niebezpiecznym z efektów spożycia alkoholu.
Alkohol jest znany z ingerencji w hipokamp, czyli część mózgu odpowiedzialną za zapamiętywanie. W nałogowców rozwój pamięci długotrwałej zostaje w znacznym stopniu zakłócony, co często powoduje częściowe lub całkowite tzw. urwanie się filmu obejmujące okres od kilkunastu minut do kilku godzin. Nie należy tego mylić z utratą przytomności, gdzie osoba całkowicie traci świadomość. Luki powodują wymazanie z pamięci pewnych epizodów i zdarzeń, które miały miejsce podczas stanu nietrzeźwości. Mogą to być zarówno wydarzenia bardzo nieistotne, jak i zagrażające zdrowiu i życiu np. przemoc, gwałty, wandalizm.
Utraty świadomości dotykają zarówno alkoholików, osób nadużywających alkoholu jak i pijących tylko okazjonalnie. Co ważne, im szybciej i więcej alkoholu spożywamy, tym większe jest prawdopodobieństwo ich wystąpienia. Podczas badania 772 studentów (Wechsler 2002r), 40% z tych którzy spożywali alkohol doświadczyło przynajmniej jednej utraty orientacji. 9,4% z tych którzy spożywali alkohol w przeciągu ostatnich dwóch tygodni również zaznaczyło utratę świadomości.


Zatrucie alkoholowe i inne efekty uboczne

W zasadzie najbardziej znane i powszechne symptomy kaca to: bóle głowy, mdłości, złe samopoczucie i irytacja. Mogą być one zagrożeniem nie tylko dla jednostki, ale również dla innych ludzi np. w miejscu pracy.
Poza alkoholem, kolorowe drinki zawierają wiele dodatków nadających trunkom atrakcyjną barwę, kuszący zapach i smak, które w zależności od rodzaju w różnym stopniu piętnują objawy zatrucia alkoholowego. 
Dokuczliwy ból głowy jest spowodowany przez odwodnienie. Natomiast toksyny zawarte w alkoholu powodują kumulację kwasu żołądkowego czego rezultatem są wymioty i mdłości. Sok żołądkowy narusza błonę ochronną co skutkuje w samotrawieniu jego ścianek. Podobnie dzieje się z przełykiem, czego wynikiem jest uciążliwa zgaga.
Wraz ze spożyciem alkoholu wzrasta też konsumpcja cukrów. natychmiastowo reaguje na to trzustka wytwarzając więcej insuliny, aby obniżyć poziom glukozy we krwi. Gdy proces ten rozpocznie się raz, trzustka będzie pracowała przez wiele godzin redukcją poziomu cukru. Bardzo niski poziom glukozy powoduje drżenie rąk, pocenie się, zawroty głowy i zmęczenie.

Alkohol, a przemoc
Alkohol powoduje zanik jakichkolwiek zahamowań i ludzkich odruchów co często oznacza, że osoba agresywna w stanie nietrzeźwości stanie się wręcz niebezpieczna dla otoczenia.
Z powodu braku zahamowań i trudności w ocenie sytuacji alkohol może powodować gwałtowność i chęć do bójki nawet u zazwyczaj spokojnych i opanowanych ludzi. Ludzie ze skłonnością do alkoholu o wiele częściej padają ofiarami przestępstw na tle seksualnym i pobić.

Alkohol, a leki

Mieszanie alkoholu z jakimikolwiek lekami jest wysoce niebezpieczne. Często powoduje pogorszenie się stanu zdrowia poprzez uwydatnienie symptomów choroby lub zwiększenie mocy leku. Szczególnie niebezpieczne jest połączenia alkoholu z lekami na uspokojenie, gdyż powoduje to trudności w oddychaniu i zaburza racjonalne myślenie. 
Poniżej przedstawiamy listę leków których kategorycznie nie można zażywać w połączeniu z alkoholem. W przypadku innych, należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutom.
- Barbiturany
-Valium, Halcion
-Metylomorfina
-Antyhistamina
-Niektóre leki przeciwbólowe
-Antydepresanty (np. Prozac)

Alkohol, a inne używki

Podobnie jak mieszanie antybiotyków czy też leków z alkoholem jest niebezpieczne, zażywanie dodatkowo innych używek takich jak środki uspokajające, amfetamina, antydepresanty czy marihuana, dodatkowo wzmaga efekty działania tych substancji.

Czynniki wpływające na poziom alkoholu we krwi

Istnieje wiele czynników, które warunkują szybkość absorpcji alkoholu przez organizm, należą do nich m.in.

Szybkość spożywania alkoholu

Im szybciej pochłania się kolejne dawki alkoholu, tym szybciej poziom alkoholu we krwi wzrasta, podobnie jak prawdopodobieństwo zatrucia alkoholowego. Wątroba jest w stanie przeprowadzić metabolizm alkoholu zawartego w jednym z niżej wymienionych trunków:
- małym piwie,
- kieliszku wina,
- kieliszku wódki lub innego mocnego alkoholu takiego jak whiskey, rum, gin.
Jeżeli spożyje się więcej, alkohol ten będzie krążył w naszym organizmie do czasu gdy wątroba będzie w stanie go przerobić. Wraz ze wzrostem promili w organizmie, rośnie prawdopodobieństwo zatrucia alkoholowego.

Waga

Przeciętny mężczyzna ma około 70 ml krwi na kg masy ciała, a przeciętna kobieta około 60 ml/kg. Oznacza to że większa ilość krwi nie jest spowodowana tylko większą masą ciała. Zatem kobieta ważąca tyle samo co mężczyzna ma mniej mililitrów krwi w swoim organizmie, przez co alkohol który po spożyciu krąży w jej ciele jest mniej rozcieńczony. Większa zawartość krwi w kilogramie masy ciała jest wynikiem większej zawartości wody w mięśniach niżeli w tkance tłuszczowej – zatem mężczyźni, którzy mają więcej mięśni niż kobiety mogą mieć około 10% większą zawartość wody w organizmie.

Wysokość nad poziomem morza

Uważa się, że im większa wysokość nad poziomem morza, tym szybciej alkohol uderza do głowy’ aczkolwiek badania Amerykańskiego Urzędu Lotnictwa Cywilnego nie potwierdzają tego mitu. Ponad to ciało ludzi zamieszkujących na stałe tereny położone wysoko przystosowuje się do mniejszej zawartości tlenu w powietrzu produkując więcej krwi. Więcej krwi oznacza większą zdolność do rozcieńczania alkoholu.

Spożyte posiłki

Około 20 % alkoholu jest wchłaniane do krwioobiegu bezpośrednio przez ściany żołądka, natomiast reszta przez ściany jelita cienkiego. Gdy w naszym żołądku znajduje się jedzenie, alkohol jest automatycznie wolniej wchłaniany przez nasz organizm. Dzieje się tak dlatego że jedzenie zawarte w żołądku powstrzymuje kolejne dawki alkoholu przed przedostaniem się do jelita cienkiego, gdzie jego większość jest absorbowana przez organizm. Oczywiście nie powstrzyma to efektów działania alkoholu na nasz organizm, natomiast znacznie je spowolni.
Czy powszechne przekonanie że jedzenie absorbuje alkohol jest prawdziwe? Otóż nie. Picie po spożytym posiłku jedynie spowalnia skutki picia alkoholu, gdyż zarówno żołądek posiada wyspecjalizowany mięsień – zwieracz odźwiernika, który przez zamkniecie ujścia żołądka zapewnia stopniowe trawienie pokarmu. Zamknięty zwieracz powstrzymuje alkohol przed przedostaniem się do jelita cienkiego i utrzymuje alkohol w żołądku przez dłuższy okres.

Idąc tym tropem, tłuste ciężkostrawne jedzenie spowalnia absorpcje alkoholu w większym stopniu niż inne rodzaje pokarmu. Na przykład węglowodany zostają strawione bardzo łatwo, co powoduje przedostanie się zarówno jedzenia jak I alkoholu do jelita cienkiego.

Z drugiej strony alkohol może powodować skurcz odźwiernika, który będzie przetrzymywał alkohol w żołądku. Zatem, jeżeli osoba wypija dużo w krótkim czasie może doświadczyć skutków dopiero po dłuższym czasie. Efekty takie mogą być katastrofalne, ponieważ jeżeli wydaje nam się że jesteśmy trzeźwi nic nie powstrzymuje nas przed piciem coraz więcej i więcej. Alkohol w tym czasie kumuluje się w organizmie powodując nagłe zatrucie organizmu.

Mity dotyczące alkoholu.

Fałsz: Piwo jest mniej szkodliwe od innych trunków.
Prawda:  Jedno małe piwo, kieliszek wina lub jeden drink są tak samo szkodliwe dla organizmu.

Fałsz: Mieszanie różnych rodzajów trunków (piwo, wino, wódka, likier) sprawia że osoba jest bardziej pijana, niż gdyby piła tylko jeden rodzaj.
Prawda: Mieszanie powoduje że osoba może czuć się gorzej, szczególnie następnego dnia, jednak nie powoduje że jest bardziej pijana. Alkohol to alkohol.

Fałsz: Zjedzenie dużego posiłku przed piciem daje gwarancje trzeźwości.
Prawda: Picie na pełny żołądek powoduje jedynie opóźnienie efektów. Jedzenie przez spożywaniem alkoholu nie może być sposobem na uchronienie się przed zatruciem alkoholowym!

Fałsz: Monety pochłaniają alkohol i zaburzają pracę alkomatów.
Prawda: Moneta trzymana pod językiem nie zmienia poziomu alkoholu we krwi i nie zaburza pracy alkomatu

Fałsz: Każdy reaguje na alkohol w ten sam sposób.
Prawda: Na absorpcje alkoholu wpływa wiele czynników indywidualnych takich jak waga, metabolizm, płeć, wysokość nad poziomem morza, zażywanie leki i wiele innych.

Fałsz: Mężczyźni i kobiety o tej samej wadze mogą wypić tyle samo alkoholu.
Prawda: Kobiety zazwyczaj szybciej się upijają ponieważ mają więcej tłuszczu niż mięśni. Mają również mniej enzymu metabolizującego alkohol – dehydrogenazy.

Fałsz: Picie nie jest takie groźne.
Prawda: Jedna na trzy osoby w wielu od 18 do 24 lat przynajmniej raz w życiu wylądowała na pogotowiu lub na izbie wytrzeźwień z powodu zbyt wysokiej koncentracji alkoholu we krwi. Ponad to alkohol często łączy się z problemami w rodzinie i pracy, zabójstwami, przestępczością i utonięciami.

Fałsz: Są sposoby na szybkie wytrzeźwienie.
Prawda: Całkowite pozbycie się z organizmu alkoholu zawartego w dwóch drinkach zajmuje około 3 godziny. Żaden czynnik zewnętrzny nie może przyspieszyć tego procesu – ani kawa, ani zimny prysznic.

Fałsz: Alkohol nie jest tak szkodliwy jak inne używki.
Prawda:  Alkohol zwiększa ryzyko wystąpienia wielu chorób śmiertelnych, takich jak rak. Zbyt częste picie prowadzi do uzależnienia, a często nawet do śmierci. W wielu przypadkach alkohol powoduje zwiększenie agresji i nieprzewidywalne zachowania, które są wyjątkowo niebezpieczne i mogą mieć negatywne skutki zarówno dla pijącego jak i ludzi w jego otoczeniu.

Zatrucie alkoholowe

Najbardziej powszechną przyczyną zatrucia alkoholowego organizmu jest picie zbyt dużo zbyt szybko. Alkohol nadal jest zbyt popularna zarówno wśród dorosłych jak i młodzieży pomimo tego że jest przedawkowanie może prowadzić do śmierci!

Badania pokazują, że:

- Śmierć spowodowana zatruciem alkoholowym w Stanach Zjednoczonych była odnotowywana rzadziej niż na prawdę miało to miejsce
- Powszechny pogląd, że śmierć spowodowana zatruciem alkoholowym dotyka głównie młodzież jest mylny. Ludzie w średnim wieku, niezamężni i mniej wykształceni są zagrożeni w tym samym lub nawet większym stopniu.
- Skłonność do mieszania alkoholu i innych używek staje się poważnym społecznym problemem

Śmierć spowodowana zatruciem alkoholowym może wystąpić w wyniku dwóch reakcji organizmu. Albo poziom promili we krwi jest tak wysoki że osoba traci oddech albo dusi się przez własne wymiociny. Aczkolwiek śmierć jest ostatecznością. Często można jej uniknąć przez obserwacje i badania osób nadużywających alkohol, wiedzę i uświadamianie społeczeństwa.

Co to jest zatrucie alkoholowe i czym się objawia?

Alkohol oddziałuje z mózgiem i centralnym układem nerwowym, dlatego jego śmiertelna dawka może zatrzymać oddech i inne podstawowe funkcje życiowe. Śmierć może przyspieszyć zanik odruchów wymiotnych, powodujących krztuszenie się i w konsekwencji najczęściej uduszenie się przez własne wymiociny. Nawet jeśli nie dojdzie do zgonu, przedawkowanie alkoholu pozostawia nieodwracalne zmiany w strukturze mózgu. Najlepszym sposobem, żeby uchronić się przed negatywnymi skutkami zatrucia alkoholowego jest edukacja. Uświadamiajmy rodzinę, przyjaciół i przede wszystkim siebie samego po to, aby poznać i nauczyć się rozpoznawać symptomy zatrucia alkoholowego. Pozwoli nam to szybko zareagować, ponieważ pozostawienie osoby pijanej na pastwę losu i pozwolenie jej zasnąć często ma katastrofalne skutki.

Dawka śmiertelna

Dawka śmiertelna jest określona przez ilość promili we krwi, które powodują śmierć u co drugiego człowieka i wynosi 4-5‰. Dla przykładu, próg ten osiąga kobieta o wadzę 45 kg, która w przeciągu godziny wypije 9-10 drinków.

Symptomy

Ze względu na różne reakcje organizmu na alkohol, nie wszystkie z wymienionych objawów zatrucia muszą koniecznie wystąpić, jednakże każda oznaka powinna być traktowana bardzo poważnie.

- Upijanie się poprzez spożywanie dużych dawek alkoholu w krótkim czasie
- Wymioty. Chociaż są bardzo powszechne przy spożywaniu alkoholu, mogą być niebezpieczne. W połączeniu z utratą świadomości łatwo prowadzą do śmierci przez uduszenie. Wiele ciał ofiar zatrucia alkoholowego zostaje znalezione leżąc w swoich wymiocinach.
-Śpiączka, utrata świadomości i trudności z obudzeniem. „Przespanie” nie jest najlepszym pomysłem, ponieważ ilość alkoholu we krwi może wzrastać nawet gdy osoba jest nieprzytomna.
- Otępienie i zamroczenie. Po spożytej dawce alkoholu żołądek i jelita nadal wchłaniają alkohol, dlatego jego poziom we krwi może wzrastać nawet jeśli osoba nie pije w danym momencie. 
- Płytki oddech (mniej niż 8 oddechów na minutę)
- Nieregularny oddech
- Hipotermia (obniżenie temperatury ciała), bladość lub niebieskawy kolor skóry.
- Bardzo niski poziom cukru we krwi.

Picie na akord

„Binge drinking”, „Picie na umór” czy też „picie na akord” – wszystkie te określenia odnoszą się do różnych form konsumpcji dużych dawek alkoholu w stosunkowo krótkim czasie (np. jeden wieczór). Trudno o dokładną definicję tego określenia, powszechnie stosowanego przez media. W przybliżeniu oznacza to, że jeśli kobieta wypije wieczorem 3 duże kieliszki wina, a mężczyzna 4 kufle piwa, to przyłączą się do licznego grona Binge drinkers.

Amerykański Instytut ds. Alkoholu I Alkoholizmu określa “binge drinkers” jako kobietę która spożywa więcej niż 4 drinki I mężczyznę który spożywa więcej niż 5 drinktów w przeciągu dwóch godzin.

Co to jest binge drinking (picie na akord)?

„Binge drinking”, „Picie na umór” czy też „picie na akord” – wszystkie te określenia odnoszą się do różnych form konsumpcji dużych dawek alkoholu w stosunkowo krótkim czasie (np. jeden wieczór). Trudno o dokładną definicję tego określenia, powszechnie stosowanego przez media. W przybliżeniu oznacza to, że jeśli kobieta wypije wieczorem 3 duże kieliszki wina, a mężczyzna 4 kufle piwa, to przyłączą się do licznego grona binge drinkers. W niektórych krajach takich jak Rosja, tym zaszczytnym tytułem określa się osoby w ciągu alkoholowym. 

Co nie ulega wątpliwości, że niezależnie od definicji, picie na akord jest niebezpieczne i potencjalnie może powodować śmierć. Przewiduje się, że podczas gdy tylko 7% amerykanów „pije na umór”, ta mała grupa spożywa 45% całego alkoholu sprzedawanego na terenie Stanów Zjednoczonych. Wśród młodzieży jest to aż 90% ! 
Kto pije na akord (who binge drinks?)

Śmierć spowodowana zatruciem alkoholowym jest niemal tak często spotykana jak przedawkowanie narkotyków. Przykładowo w 2003 roku aż 20 600 ludzi umarło z przepicia. Dla kontrastu 28 700 ludzi umarło z powodu przedawkowania innych używek takich jak narkotyki lub leki.

Kobiety próbujące dotrzymać kroku mężczyznom

Jak pokazują ostatnie badania przeprowadzone przez Fundację Josepha Roundtree liczba kobiet upijających się nagminnie między rokiem 1998 a 2006 wzrosła niemal podwójnie! W Centrum Leczenia Uzależnień w Stanach Zjednoczonych odkryto ponadto to że nastoletnie dziewczyny są równie skłonne do spożywania alkoholu co mężczyźni. Zgodnie z wydanym w 2009 roku raportem Amerykańskiej Akademii Psychiatrii liczba kobiet wieku 21-23 lata, które upijały się notorycznie wzrosła o około 40% w latach 1979-2006.

Dlaczego jeszcze należy kontrolować spożycie alkoholu

Oczywiście, jest o wiele więcej innych konsekwencji spożycia alkoholu, które mogą zagrażać życiu i zdrowiu zarówno pijącego, jak i osób w jego otoczeniu. Odpowiednie badania poziomu alkoholu we krwi I kontrola mogą pomóc w przewidywaniu I redukcji negatywnych skutków, takich jak np.:
Prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości  - często wiążące się z grzywną, ograniczeniem wolności lub pozbawieniem wolności do lat 2, obrażeniami, inwalidztwem i śmiercią.
Wypadki – zderzenia, upadki, utonięcia, postrzelenia.
Wydalenie ze szkoły, absencja na zajęciach lekcyjnych, spadek sprawności mózgu I obniżenie ocen.
Przemoc 
Straty materialne
Przypadkowy seks, niechciane ciąże, choroby przenoszone drogą płciową I urazy psychiczne 
Choroby wątroby, nadciśnienie, apopleksja i inne.
Słabsze możliwości fizyczne
Większe prawdopodobieństwo alkoholizmu w przyszłości.